14 mei 2016

Taken bij verlies

Taken bij verlies

Als we met verlies te maken krijgen, zijn er 5 verschillende taken die we doorlopen.
Dit is een proces, echter deze taken kunnen door elkaar lopen of een taak komt later weer terug. Het is geen statisch proces maar dynamisch!

Rouwtaak 0: Leren leven met verlies
Leren leven met verlies is iets dat in feite van jongs af aan geleerd moet worden. Ook wel het opvoeden in leven en dood. Als kind leer je van de volwassenen om je heen hoe je met verdriet om kunt gaan. De beste omgeving om te leren omgaan met verlies is thuis, in de vertrouwde omgeving, maar in de praktijk vindt deze voorbereiding vaak niet plaats. Dat is jammer want het helpt enorm wanneer kinderen voorbereid zijn wanneer ze te maken krijgen met een ernstig verlies. Het helpt hen ook als ze volwassen zijn.

Rouwtaak 1: Erkenning
De eerste taak is te laten doordringen, te erkennen, dat dood betekent dat die ander nooit meer terug komt. In deze periode is er dus ook ontkenning. Om in staat te zijn met het verlies om te gaan, moeten rouwenden kunnen begrijpen wat er is gebeurd en wat dat betekent voor hun leven. Het helpt wanneer ze, als dat enigszins mogelijk is, de overledene zelf zien en echt afscheid kunnen nemen. Mensen die geen gelegenheid hebben gehad om afscheid te nemen, hebben meer moeite om te geloven dat de ander er niet meer is.
Gevoel en verstand lopen in die periode niet gelijk op. Verstandelijk kunnen we begrijpen dat de ander dood is maar gevoelsmatig kunnen we dat niet bevatten en ook nog niet goed accepteren.

Rouwtaak 2: Herkennen van gevoelens
Rouwenden herkennen het verlies door de pijn die ze voelen. Ze zoeken manieren om met hun gevoelens om te gaan. Want bij een verlies is er niet alleen sprake van verdriet. Rouw bestaat uit veel gevoelens en kunnen allemaal door elkaar lopen. Of mensen voelen helemaal niets. Dat is enorm verwarrend.
Niemand kan hen vertellen hoe zich moeten voelen of hoe ze moeten rouwen. Emoties mogen er zijn. Juist door tranen te laten zien, kunnen verdriet en al die andere gevoelens gedeeld worden.

Rouwtaak 3: Verder leven met het gemis
In deze taak verkent de rouwende hoe het leven nu verder moet.
De eerste tijd zijn er telkens opnieuw gebeurtenissen die hem confronteren met het verlies: Verjaardagen, de eerste kerst, de eerste vakantie en zo zijn er vele andere belangrijke momenten waarop iemand extra gemist wordt.
Verder leren leven zonder dat de ander lijfelijk aanwezig is, is een zware taak. Het betekent dat hij dingen die hij altijd samen deed nu alleen moet doen. Degene die overleden is, vervulde bepaalde rollen en functies. Er valt een leegte. Wie neemt die functie nu over? Langzamerhand worden de taken en de functies van de overledene overgenomen door iemand anders of ontstaan er andere gewoonten.
Het is niet zo dat wanneer er sprake is van een slechte relatie, bijvoorbeeld van een opstandige puber met zijn vader, of een partner met een onmogelijk karakter, het rouwproces makkelijker zal zijn. Juist het feit dat het nooit meer goed gemaakt kan worden, maakt dat de rouw intenser is en langer duurt. In het losmakingsproces van een jongere bijvoorbeeld was er altijd een mogelijkheid om in de toekomst de band met de ouder weer aan te halen. En nu maakt deze ouder zich los door zomaar dood te gaan. Dat kan nooit de bedoeling zijn. De toekomst waarin alles weer goed zou komen, is er plotseling niet meer.

Rouwtaak 4: Hoe nu verder
Hoe verder te leven, is de vraag. De rouwende staat voor de taak de overledene een plaats te geven in zijn emotionele leven. Dan is de verbinding tot stand gebracht en komt er ruimte voor nieuwe dingen. ‘De dode moet een plek krijgen’ is een veelgehoorde uitdrukking. Ieder doet het op zijn eigen manier. Je zou kunnen zeggen dat een plek geven gebeurt door het innerlijk bewaren van herinneringen. Sommige rouwenden hebben het gevoel dat de dode er voor hen is op momenten dat dat nodig is.
Soms is er iets tastbaars nodig, een sieraad, een amulet of een bijzondere steen om te voelen dat de overledene er is voor hen en nog van betekenis kan zijn. Wanneer rouwenden deze aanwezigheid kunnen voelen dan is de verbinding tot stand gebracht en komt er ruimte voor nieuwe dingen. Sommige mensen zijn bang nieuwe banden aan te gaan. Ze denken de overledene onrecht aan te doen, als ze nieuwe contacten leggen. Ze voelen het als verraad aan hun moeder wanneer ze een vriendschap sluiten met de nieuwe partner van hun vader. Ze voelen zich schuldig als ze opnieuw verliefd worden. Vaak zijn rouwenden bang wéér iemand te verliezen.

Gedeeld verdriet (R. Fiddelaers, 2007) is gebaseerd op de vier rouwtaken van W. Worden (1992). Hier is nog een nulde taak aan toegevoegd door A. Weijers en P. Penning, ‘omgaan met verdriet en rouw leer je in het dagelijks leven’ (2001).